Os veráns adoitan ser épocas silenciosas no INCIPIT. Entre campañas de campo, vacacións e traballo a distancia, os corredores, os espazos comúns e os despachos están case baleiros. A vida semella transcorrer noutros lugares, de portas afora, onde non paran de traballar os operarios, limpando os vidros ou cortando a herba. Este verán, que xa vai esmorecendo, non foi unha excepción. Pero hai algo que acentúa a sensación de inactividade: xa non nos chega a presenza impetuosa de Chicho Torreiro, a súa voz poderosa, as súas alancadas firmes, a súa negra indumentaria, o seu suave recendo a colonia... Aínda que a el non lle gustaba demasiado facer excursións alén da zona administrativa, nin deixarse ver nos eventos masivos, Chicho non pasaba desapercibido nunca.

Ben o sabemos todas as persoas que traballamos con el, sempre sometidas ao seu escrutinio e ás súas brincadeiras. Sei que hai xente que o levaba mellor que outra, certo, pero tamén hai que dicir que el afinaba o tiro canto máis alto apuntaba. Ninguén escapaba á súa vixilancia, pero ter algún grao de responsabilidade expúñache á súa ollada implacable, e non facía concesións. Por ese mesmo férreo sentido do deber, como habilitado-pagador do INCIPIT, xamais deixaba a unha compañeira sen recuperar os cartos que investise do seu peto, nesas operacións que ás veces hai que facer para poder sacar adiante as actividades e proxectos. Aínda que polo medio deixase caer que non o entendía...

Porque o seu reino non era deste mundo da ciencia. Cando chegou canda nós, en 2017, el viña dunha vida tranquila como tesoureiro da Garda Civil en Badaxoz, e topouse cun grupo de xente máis ben nova, que non paraba de crecer en número, e que non paraba de facer cousas e gastar cartos. E que, moitas veces, eramos (e somos) un pequeno desastre á hora de facer as xestións burocráticas que tan de cabeza nos traen. El non entendía que fósemos tan listos para unhas cousas e, agás excepcións, tan burricáns para outras.

No INCIPIT tardamos moito en coñecer ao Chicho secreto. Eu tiven a ocasión de facelo cando asumín a xerencia suplente por segunda vez, e máis na terceira. Aí fun quen de apreciar a labor de apoio inmenso que me prestou tan xenerosamente. E tamén descubrín, xunto aos demais, a súa faceta oculta: a alma de artista (poeta, músico, narrador...) que se agochaba nese corpo de funcionario inflexible. Esa época, na que tiven que traballar a carón del, afianzou o noso vínculo, e por iso, pouco máis tarde, prestoume a súa confianza para ler a primeira novela que escribira, e para que lle fixese comentarios e críticas. Ese libro xa está editado, pero nunca logramos que o presentase en público... Nesa confianza mutua atrevinme a pasarlle un manuscrito meu, e aínda lembro o seu veredicto: “isto non hai quen o entenda”. Non, Chicho nunca falaba para quedar ben. El facía as cousas en serio, ou non as facía.

Agora levaba un tempo escribindo unha segunda novela, que, desta volta, íalle lendo capítulo a capítulo, a medida que os ía rematando. Falabamos moito dela, de como ía, das súas dúbidas sobre a trama, das dificultades que ía atopando, do seu proceso de investigación... Iso levábanos con frecuencia, por mor da trama deste novo proxecto, a rememorar a historia recente de Santiago, a súa cidade, igual que a miña. Porque o Chicho anterior á súa vida de contable fora un persoeiro da vida compostelá nos anos tolos da noite estudantil... e iso tamén o descubrimos tarde. O Chicho secreto, que seguía a depararnos sorpresas.

Eu gardo coma un tesouro as copias impresas dos capítulos que me foi entregando durante os derradeiros meses, máis ou menos un por mes. Ás veces máis, cando estaba inspirado; ás veces menos, cando atopaba máis atrancos. Eu dicíalle que o reservaba para a fin de semana, para ler con calma, e o luns xa non me deixaba pasar da porta do seu despacho e preguntábame que me parecera. Ás veces dicíalle que non tivera tempo de lelo, que tiña que esperar un pouco máis. E impacientábase, porque Chicho era meticuloso pero, ao mesmo tempo, moi impaciente. E cada pouco viña polo meu despacho e dicíame, co seu sarcasmo habitual: “a ver se deixas de perder o tempo traballando e te dedicas ao que tes pendente, que é o importante”.

Agora xa non escoito os seus pasos firmes, vindo cara ao meu despacho, nin a súa voz, berrando o mal que está todo, o de dentro e o de fóra, nin saberei nunca se Gael Novoa, o protagonista da novela inacabada, consumou a súa vinganza pola morte dos seus pais, aínda que sospeito que si, porque Chicho tiña, entre outras virtudes, un firme sentido da xustiza, e non deixaría que eses policías corruptos e asasinos saísen indemnes. Seguro que non.